Pleidooi voor een basisinkomen

Opening van het Gentse Feestendebat op 16/07/2017: “Hoe bouwen we bruggen tussen de voor- en tegenstanders van het basisinkomen?”

INLEIDING:

Waarom ik geloof dat het basisinkomen de weg van de toekomst is.

Ik werk deeltijds in het onderwijs, als GON-leerkracht. Mijn job bestaat erin om blinde, slechtziende en autistische leerlingen en studenten te helpen integreren in ons onderwijs en onze maatschappij.

Op hun 21ste krijgen veel van die jongeren met een beperking recht op een uitkering. En terecht, want slechts weinigen slagen erin een volwaardige positie te verwerven op de arbeidsmarkt.

Ik wil benadrukken dat ik op mijn blote knieën dankbaar ben aan alle vakbondsmensen die gestreden hebben voor de opbouw van de sociale zekerheid. Dankzij hen is het in onze samenleving normaal dat we zorg dragen voor zij die het moeilijk hebben.

“Hoe hulpelozer en dommer mijn studenten zich voordoen bij de controle-arts, hoe meer geld ze krijgen.”

Maar.. er schort wat aan het systeem, en aan de stimulansen die het geeft. De hoogte van de uitkering is afhankelijk van de graad van onzelfredzaamheid. Hoe hulpelozer en dommer mijn studenten zich voordoen bij de controle-arts, hoe meer geld ze krijgen. Jongeren die al heel hun leven het gevoel hebben dat ze minder waard zijn dan een ander, worden zo formeel gestimuleerd en bevestigd in hun minderwaardigheid.

Terwijl ik hele dagen probeer om hen te emanciperen en te empoweren, om hen het beste van zichzelf te laten zoeken, vinden en tonen, zegt dit systeem hen dat ze beter zo ziek en zwak mogelijk zijn, want dát wordt beloond met de zekerheid op een leefbaar inkomen, een basisinkomen als het ware. Ik vind dit pervers.

Jongeren met een goeie thuissituatie, die krijgen genoeg steun en bevestiging om hun eigenwaarde te redden. Maar zij die geboren worden in armoede of kansarmoede, met een alleenstaande moeder die nauwelijks de eindjes aan elkaar kan knopen, of in een allochtoon gezin met ouders die zelf niet gestudeerd hebben, zij zijn een vogel voor de kat.

“Kansarmoede is nog steeds een erfelijke ziekte. Het is onze verdomde plicht om deze ziekte uit te roeien.”

Ze belanden in een neerwaartse spiraal van kansarmoede, waarin miserie beloond wordt, en initiatief afgestraft. Ze moeten constant hulp vragen om hun weg te vinden in het doolhof dat de sociale zekerheid is. Ze worden gestigmatiseerd en uitgesloten, gecontroleerd en afgestraft, betutteld en vernederd. En wat je kent van thuis, dat herhaal je in je volwassen leven.

Kansarmoede is nog steeds een erfelijke ziekte, die zinvol en kwaliteitsvol leven verhindert. Het is onze verdomde plicht om deze ziekte uit te roeien.

Of neem het verhaal van Jolien, een jonge dertiger met muco en grote fan van het basisinkomen. Zij woonde samen met haar vriend, maar stond nog gedomicilieerd bij haar ouders. Ze werd beticht van sociale fraude en bracht de laatste jaren van haar leven door in strijd, want ze kon die duizenden euro’s aan uitkering niet terugbetalen. Zij zei me: “Iedereen denkt dat mensen die ziek zijn geholpen worden in dit land, dat zij een uitkering krijgen die voldoende is om van te leven. Maar dat is niet zo, ik kan niet leven op deze manier. Men ziet me niet als een mens, maar als een last, een kostenpost.” Jolien stierf enkele maanden geleden.

Het is makkelijk om de verworpenen der aarde te vergeten, als gepriviligeerde, gezonde, blanke en hoogopgeleide middenklasser. Om te denken dat het wel zo erg niet zal zijn, daar aan de onderkant van de samenleving. Maar de toestand is schrijnend, en een welvaartsstaat onwaardig.

“Het is makkelijk om de verworpenen der aarde te vergeten, als gepriviligeerde, gezonde, blanke en hoogopgeleide middenklasser.”

Dit debat, deze strijd, gaat niet over intellectualistische theorieën, koude berekenigen en het eigen grote gelijk. Het gaat over mensen, over tijd, ruimte en geld om menswaardig te kunnen leven, over de zoektocht naar een solidariteitsmechanisme dat beter en respectvoller werkt voor iedereen.

Momenteel worden we allemaal gedwongen om te leven als homo economicus, constant concurrerend met elkaar en op zoek naar geld om te leven. We zijn vergeten dat we ook moeten spelen, genieten en samenwerken om echt mens te kunnen zijn.

Ik geloof in een basisinkomen dat hoog genoeg en onvoorwaardelijk is,
dat uitgekeerd wordt aan iedereen,
dat toelaat om bij te werken zonder afgestraft te worden,
dat tijd en ruimte biedt voor zorg en zelfzorg,
dat de welvaart die er is beter weet te verdelen,
dat ingebed is in een andere economie, die de grenzen van mens en planeet respecteert.
Een basisinkomen dat mensen in staat stelt om hun leven in eigen handen te nemen, in plaats van geleefd te worden door economische principes.

Voor mij is het onvoorwaardelijk basisinkomen dan ook een logische volgende stap in de ontwikkeling van de mensheid.

STELLINGEN

Nu, op vraag van Eric heb ik drie stellingen geformuleerd voor het debat. De eerste gaat over invulling van het begrip: “Waarover spreken we?” De tweede gaat over de rol van arbeid in onze levens en over zingeving: “Moeder, waarom werken wij?” De derde gaat over de nood aan een nieuw hoopgevend verhaal voor de toekomst: “Hoe maken we de wereld beter?”

  • Stelling 1: “Waarover spreken we?”

Hét basisinkomen bestaat niet. ‘Basisinkomen’ is een begrip dat op vele manieren ingevuld kan worden. Daarom is de vraag ‘Bent u voor of tegen het basisinkomen?’ eigenlijk oninteressant en onproductief. Betere vragen zijn: Voor welk soort basisinkomen wil u strijden? Hoe hoog moet het bedrag zijn? Hoe verhoudt dat basisinkomen zich tot de sociale zekerheid? Welke tax shift is nodig en wenselijk om dat basisinkomen te financieren? Hoe kan een basisinkomen bijdragen aan de opbouw van een circulaire en coöperatieve netwerkeconomie? En welke zijn de eerste stappen die gezet kunnen worden?

Om te vermijden dat het basisinkomen uitdraait op een neoliberale armoedeval die ongelijkheid, precariteit, loonslavernij en eco-destructie versterkt, zal de linkerzijde een eigen invulling van het basisinkomen moeten formuleren. 

  • Stelling 2: “Moeder, waarom werken wij?”

Steeds meer werknemers werken enkel en alleen voor het geld, met tegenzin. Ze vinden geen of nauwelijks uitdaging, plezier, autonomie, zingeving of vakmanschap in hun betaalde job. Een duizelingwekkende één op drie Vlaamse werknemers zegt zelf dat zijn of haar werk niet zinvol is. En naast het aantal bullshit jobs, blijft ook het aantal werkende armen toenemen.

De hedendaagse arbeidsmarkt maakt ons ziek. Burn-outs en bore-outs nemen epidemische vormen aan. Het zijn uitwegen om even te ontsnappen aan het beslag dat de loonslavernij legt op onze levens en op onze vrije tijd. Want Arbeit macht nicht frei.

Als we niet willen aanvaarden dat een leger aan opgebranden het nieuwe normaal wordt, zullen we een andere visie op arbeid en inkomen moeten ontwikkelen. Het basisinkomen biedt inkomenszekerheid, en versterkt zo de onderhandelingspositie van werknemers op de arbeidsmarkt, waardoor zij laagbetaalde en onaantrekkelijke jobs kunnen weigeren. Het basisinkomen wordt zo in feite een stakingskas.

Bovendien biedt de piste van het basisinkomen een antwoord op een toekomst waarin talloze jobs zullen overgenomen worden door robots. Dat is geen ramp maar een zegen, als we ons tenminste kunnen ontdoen van de diep verankerde verheerlijking van jobs om de jobs, en van de illusie dat volledige tewerkstelling mogelijk en wenselijk is.

  • Stelling 3: “Hoe maken we de wereld beter?”

We beleven een scharniermoment, de overgang van het industriële naar het digitale tijdperk. Dit krakend tijdsgewricht zorgt voor nieuwe mogelijkheden, maar ook voor onrust en onzekerheid. Bovendien laten de bestaande machten zich niet zomaar ontmantelen.

Terwijl precariteit en inkomensonzekerheid rijzen, wordt de surveillance- en politiestaat opgetuigd. Verzet wordt hardhandig de kop ingedrukt. Haat en angst worden gezaaid om conflict en verlamming te oogsten. Besparingen fileren het socio-culturele weefsel en de welvaartsstaat. Wanhoop en woede groeien, dag na dag.

Er is nood aan een hoopgevend en verbindend verhaal om het geloof dat er geen alternatief is te bestrijden. De 19de eeuwse taal en recepten die dienden om het proletariaat te definiëren, te verenigen en te mobiliseren, die werken niet meer voor de diverse groepen die het precariaat vormen. Deze nieuwe klasse van onzekeren bestaat uit arbeiders en ondernemers, uit freelancers en kunstenaars, uit studenten en gepensioneerden, uit werknemers en werklozen, uit flexwerkers en alleenstaande ouders, uit langdurig zieken en zij die arbeidsongeschikt zijn.

Een basisinkomen voor iedereen verlegt de focus van controle naar vertrouwen, van loonslavernij naar zelfbeschikkingsrecht, van arbeidsonzekerheid naar inkomenszekerheid, en van artificiële schaarste naar ‘er is genoeg welvaart om iedereen in de basisbehoeftes te voorzien’. Daarom is het basisinkomen een essentieel element van het discours dat nodig is om het tij te keren. Het basisinkomen is de basis van een hoopvol mens- en wereldbeeld voor de 21ste eeuw.

Afsluiten wil ik doen met een quote van Antoine de Saint-Exupery, auteur van ‘De kleine prins’:
‘Wanneer je een schip wil bouwen,
roep dan geen mensen bij elkaar
om hout te verzamelen,
het werk te verdelen,
en orders te geven.
Maar leer hen verlangen naar de eindeloze zee’

Dankuwel.

Cover afbeelding: ‘De kleine prins’.

Dit stuk verschijnt ook op De Wereld Morgen (18/07/2016)

DEWynDKW0AEktB9.jpg-large

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Sarah Van Liefferinge blog

Advertenties

5 gedachtes over “Pleidooi voor een basisinkomen

  1. Fantastisch pleidooi ! Naast doorsturen zou ik het graag vertalen naar engels en als het even kan ook spaans .. Ik hou je op de hoogte en je krijgt het eventueel eerst te lezen. Kudos, Stijn (PiratoSolito)

    The secret of change is to focus all of your energy, not on fighting the old, but on building the new. ~ Socrates https://youtu.be/T9PdbNz39iM

    >

    Like

    1. Sterk pleidooi! Ik ben fan!
      Ik heb altijd wat schrik gehad van het basisinkomen. Tot nu toe is het alleen maar als liberale contructie belicht geweest. Iedereen zou dan recht hebben op een basisinkomen, maar de andere solidariteitsmechanismen worden opgeblazen. De afbraak van de sociale zekerheid is al langer een liberaal doel en het basisinkomen is de manier waarop linkerzijde in deze val zou kunnen trappen.
      Dit pleidooi geeft goed aan dat er geen gepredefiniëerde versie bestaat en dat we ons hier samen over moeten buigen om tot de best mogelijke, sociaalste versie te komen.
      Ik wil eigenlijk best meewerken aan die vertalingen of de Spaanse versie voor mijn rekening nemen. Laat mij aub weten of dit wenselijk is en of je hier al mee bezig bent, Stijn.

      Like

  2. Aanvulling: Waarom we een basisinkomen willen: http://jolandaverburg.blogspot.nl/2013/03/burgerinitiatief-basisinkomen_26.html|

    Laten we eens ophouden over dat basisinkomen – Ronald Mulder: https://medium.com/@ronaldmulder/laten-we-eens-ophouden-over-dat-basisinkomen-9a0223eb2772 |

    Pleidooi voor een basisinkomen: https://sarahvanliefferinge.wordpress.com/2017/07/17/pleidooi-voor-een-basisinkomen |

    heel wat anders maar hoort er indirect ook bij:

    Het Finse onderwijssysteem | Educatie-en-School.infonu.nl/Buitenlands/145498/het-finse-onderwijssysteem.html |

    Finland wil in 2020 af zijn van het reguliere onderwijs: https://365dagensuccesvol.nl/geluk/finland-wil-in-2020-af-zijn-van-het-reguliere-onderwijs |

    Finland verandert schoolsysteem – shepostsonline.nl/2016/11/13/finland-verandert-schoolsysteem |

    Like

  3. “Momenteel worden we allemaal gedwongen om te leven als homo economicus, constant concurrerend met elkaar en op zoek naar geld om te leven. ”

    Dit is de essentie van het systeem dat gedurende eeuwen is gebouwd. Dit is geen toeval. Er zal alles aan gedaan worden om alle mensen verdeeld te houden.

    Ik stel dus voor dat we alle labels over boord smijten en enkel nog over mensen hebben met noden en rechten.

    Ik ben ervan overtuigd dat we, door samen te werken, alle mensen in hun noden kunnen voorzien. We moeten dan wel heel kritisch naar onze dogma’s en cultuur van méritocratie kijken.
    Zolang we onze gaven niet geven aan de mensen en niet aan het systeem dat vooral de elite dient.

    Bedankt om iets te doen met uw verontwaardiging.

    Like

  4. De titel lijkt te zeggen een brug te bieden tussen voor en tegenstanders. Met de vraagstelling ‘Hoe de tax te verschuiven’ wordt de tegenstand van de belastingbetaler echter opgeroepen. Specifiek voor deze weerstand kan je de vraagstelling veranderen naar: ‘Hoe de geldcreatie te verschuiven’, en dan zie je dat het basisinkomen niets kost. Sterker nog, de belastingen lossen ervan op. Dat is een brug naar de belastingbetaler. Verder blijft het basisinkomen in het artikel gepositioneerd als een afhankelijke van iets anders: afhankelijk van de stand van de welvaart. Deze gedachte komt ook vanuit het belastingenprincipe; het denken dat je eerst iets of iemand moet belasten, voordat het basisinkomen er kan zijn. Vanuit de geldcreatie optie zie je dat het basisinkomen van niets buiten onszelf afhankelijk is: het is simpelweg onze economische eigen waarde die we maandelijks hebben voor de bestaanseconomie (bakker etc.). Onze economische eigen waarde kan in betaalmiddel omgezet worden. Mijn economische eigen waarde is rond de 1000 iedere maand. Iedereen kent de eigen economische eigenwaarde voor de bestaanseconomie. En die kan gewoon in betaalmiddel omgezet worden. Zoals gezegd: belastingen zijn erin opgelost. En belangrijker nog: het laat zien dat we elkaar niets kosten. Dat is een wezenlijk element in het nadenken over de misstanden die gaande zijn (en altijd gaande zijn geweest): het besef dat we helemaal niets kosten, dus dat alle problemen er helemaal voor niets zijn. Op het platform samenleefpioniers.nl vind je verdere informatie en in het boek ‘Als de regering ineens oplost’, dat op het platform genoemd wordt, vind je verdere verdieping en wordt er helder afgerekend met allerlei zogenaamde economische motieven, die we naar een bijlage in de geschiedenis laten verschuiven vanuit het besef dat de souplesse van het samenleven niets kost. Ik heb in 2004 een boekje over het basisinkomen gepubliceerd maar omdat de term in mijn ogen niet kloppend is, noem ik het inmiddels bestaansgeld, omdat het dat is: geld om simpelweg te bestaan. Maar ook: betaalmiddelcreatie op basis van de economische eigen waarde van ons bestaan. Voor degenen die nu angstig denken: ‘Maar we kunnen toch niet maandelijks al dat geld maar blijven aanmaken?’: wees gerust, dat hoeft niet, want we zullen geld zichzelf laten recyclen. En het is zonder meer mogelijk om alleen de voorstanders van het basisinkomen te faciliteren vanuit het genoemde principe. De mensen die toch tegen het basisinkomen blijven, kunnen dan samen op de oude voet verder. Het is allemaal terug te vinden in de genoemde link en boek.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s